Kryminalistyczne fenotypowanie DNA - wybrane problemy prawne

Autorzy

prof. Tadeusz Tomaszewski
Katedra Kryminalistyki Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego


adwokat mgr Beata Foremniak-Szadura
partner EFFECTUS Adwokaci i Radcowie Prawni Szadura, Figaszewska Spółka Partnerska


adwokat mgr Katarzyna Figaszewska
partner EFFECTUS Adwokaci i Radcowie Prawni Szadura, Figaszewska Spółka Partnerska

Streszczenie

Przełom XX i XXI wieku cechował dynamiczny rozwój badań genetycznych. Osiągnięcia tej dziedziny nauki
wykorzystywane są również w kryminalistyce. Identyfikacja potencjalnego sprawcy przestępstwa przez porównanie
jego profilu genetycznego z DNA ujawnionym na miejscu zdarzenia jest jednym ze standardów kryminalistyki.
Taki dowód uważany jest w procesie karnym za niemal w stu procentach pewny. Rozwój badań genetycznych
w ostatnich latach pokazał natomiast, że zabezpieczony na miejscu zdarzenia ślad biologiczny dzięki
badaniu DNA może zostać również wykorzystany do określenia wybranych cech człowieka, zarówno fizycznych,
jak i psychicznych. Autorzy skupiają się przede wszystkim na cechach fizycznych jako mocno eksplorowanych
przez genetyków sądowych i niewywołujących tak głośnych kontrowersji jak określanie charakteru
człowieka na podstawie badania jego DNA. Określając wygląd człowieka, jego pochodzenie biogeograficzne
oraz wiek, można stworzyć wizerunek potencjalnego sprawcy oraz rozpocząć poszukiwania konkretnej osoby.
W związku z tym rodzą się pytania, czy takie fenotypowanie jest dopuszczalne w świetle obowiązującego
prawa, a w szczególności czy może służyć jako narzędzie wykrywcze i – chyba jeszcze trudniejsze – czy jego
wynik może stać się dowodem w sprawie, a na jego podstawie udowodniona zostanie wina albo niewinność
typowanego sprawcy zdarzenia. W artykule skoncentrowano się na uregulowaniach ustawy o Policji oraz
zadaniach wykonywanych przez funkcjonariuszy Policji, gdyż to oni mogą być największymi beneficjentami
nowej metody ustalania podejrzanego. Osobnych rozważań wymaga natomiast to, czy i w jakim zakresie może
być ona wykorzystana na dalszych etapach postępowania procesowego. Zdaniem autorów przepisy ustawy
o Policji nie regulują w stopniu wystarczającym poruszanego zagadnienia, brak regulacji zaś może skutkować
naruszeniem praw obywatelskich, a w konsekwencji także praw procesowych uczestników postępowania.


Słowa kluczowe: badania genetyczne, kryminalistyczne fenotypowanie DNA, profil genetyczny

Kup wersję papierową